Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam tổ chức Tọa đàm về nghiên cứu giới

Buổi tọa đàm có sự tham gia của 4 nhà nghiên cứu đang rất “hot” gồm: TS. Nguyễn Thị Minh, ĐH SP TPHCM, TS. Phạm Quốc Lộc, ĐH Thái Bình Dương, TS. Đào Lê Na, ĐH KHXH&NV TPHCM, TS. Hồ Khánh Vân, ĐH KHXH&NV TPHCM.

Hiện nay, “giới” không chỉ là một chủ đề trong nghiên cứu học thuật, mà đã đi vào đời sống hàng ngày, liên quan tới mọi lĩnh vực trong xã hội Việt Nam. Thời gian gần đây, chúng ta thường xuyên bắt gặp những cụm từ như “nữ quyền”, “bất bình đẳng giới”, “dị tính luyến ái”, “nữ quyền luận”, “nữ quyền luận hậu hiện đại”, “nữ quyền luận phân tâm học”…

Mặc dù các khái niệm then chốt trong nghiên cứu giới này là các khái niệm “gối đầu giường” của các nhà nghiên cứu về giới cũng như các nghiên cứu liên ngành, nhưng với nhiều người, thật không dễ để hiểu.

Buổi tọa đàm đã mang đến nội dung phong phú, đa dạng, ngay từ việc sử dụng các thuật ngữ như thế nào hay việc dịch các khái niệm, lý thuyết sang tiếng Việt ra làm sao, phương Đông có các thuật ngữ tương đương không? Tại sao phải dịch và dùng các khái niệm và thuật ngữ của phương Tây? Không khí nghiên cứu học thuật về giới ở phương Tây đang sôi động thế nào?… Chia sẻ về lý do chuyển ngữ Khái niệm then chốt trong nghiên cứu giới, TS. Nguyễn Thị Minh nhấn mạnh: “Có một loại sách mà người ta gọi là sách công cụ để các bạn có thể đọc những khái niệm kinh điển (về giới). Với cuốn này, tôi chọn dịch mặc dù biết có rất nhiều sách công cụ, dạng phổ biến nhất là tự điển nghiên cứu về giới, về nữ quyền… Tôi lại thấy cuốn này hữu dụng vì tác phẩm đề cập từng khái niệm. Mỗi khái niệm các tác giả đều trình bày kỹ lưỡng và cho biết tình thế đương đại của chúng là như thế nào”.

Nữ dịch giả bổ sung, khi tìm hiểu về giới, một lĩnh vực mênh mông mà học thuật phương Tây đã cày những luống cày rất sâu, độc giả Việt Nam có thể tham khảo quyển này như là công cụ tóm lược những khái niệm một cách khúc chiết, gọn gàng và khá đầy đủ.

Trong khi đó, TS. Phạm Quốc Lộc lưu ý rằng, khái niệm then chốt trong nghiên cứu giới không phải là quyển sách “toàn năng”, bởi đằng sau những khái niệm này là kho tri thức về giới khổng lồ, mà muốn hiểu sâu, anh lưu ý, độc giả phải tìm đọc thật nhiều.

Là một người đang nghiên cứu về giới, TS. Đào Lê Na nhận thấy mối quan hệ đặc biệt, vừa đồng nhất mà có phần dị biệt giữa lý thuyết queer và cải biên học. Queer ban đầu bị nhìn nhận một cách tiêu cực. Sau đó, nó trở nên “xịn” hơn khi trở thành một “ca” đặc biệt trong nghiên cứu giới, vì chúng ta có queer study và queer theory. Các diễn giả đưa ra những cách dịch khác nhau về từ này bao gồm “lệch chuẩn”, “lệch pha” (tức có một cái chuẩn rồi thì có cái để khác đi). Và chính vì điều này, TS. Đào Lê Na nhìn thấy lý thuyết queer có sự tương đồng với cải biên vì cải biên là việc sáng tạo nên một tác phẩm kịch, phim ảnh dựa trên một nguyên tác đã có trước đó.

Đào Lê Na đã lấy một hình ảnh rất xúc động trong Một thoáng ta rực rỡ ở nhân gian của nhà văn trẻ Ocean Vương đó là đoạn người con trai dạy cho người mẹ mù chữ của mình học để nói rõ hơn về sự chuyển tiếp quyền lực (power) về giới. Và đây cũng là phần mà TS. Phạm Quốc Lộc đã chia sẻ rất thú vị trong buổi nói chuyện vì anh đồng thời nói về thuyết quyền lực của Foucault lẫn tính trình diện… Đặc biệt, sự chia sẻ của thầy Phạm Quốc Lộc đã gợi mở cho người tham dự có nhiều “chìa khóa” để có thể áp dụng vào lý giải sự tác động của quyền lực về giới.

Hơn 2 tiếng rưỡi của buổi tọa đàm hầu như không đủ để nói thêm nhiều vấn đề thú vị nữa xoay quanh quyển sách Khái niệm then chốt trong nghiên cứu giới. Điều đó cho thấy, đây là chủ đề tuy “hot” nhưng người say mê không nên học vội mà phải học với tâm thế cầu tiến, “tỉnh” nhất có thể trước muôn vàn lý thuyết về giới.

Nam Phương