Quá trình thực hiện hợp đồng, hai bên không tìm được tiếng nói chung nên ngày 7/10/2022, Sawaco đã khởi kiện IBS ra Tracent. Theo chủ đầu tư, để được tạm ứng số tiền trên, từng nhà thầu đã cung cấp cho Sawaco các bảo lãnh tạm ứng và bảo lãnh thực hiện (từ phía ngân hàng) theo quy định trong hợp đồng. Tuy nhiên, các khoản bảo lãnh này đã hết hạn vào ngày 13/10/2020. Các nhà thầu khác trong liên danh đã gia hạn, nhưng IBS vẫn không thực hiện dù nguyên đơn nhiều lần yêu cầu.

Sawaco cho rằng, việc IBS không gia hạn các khoản bảo lãnh là đã “không thực hiện theo đúng hợp đồng hoặc liên tục bỏ mặc việc thực hiện các nghĩa vụ của mình mà không có lý do chính đáng”. Từ tháng 2/2021 đến tháng 9/2022, Sawaco đã gửi nhiều thông báo yêu cầu IBS và liên danh nhà thầu hoàn trả các các khoản tạm ứng, song đối tác không thực hiện.

Trong khi đó, phía IBS cho rằng đã làm văn bản gửi cho ngân hàng đề nghị được tu chỉnh và gia hạn bảo lãnh song nhà băng từ chối. IBS cũng cho rằng không có nghĩa vụ phải hoàn trả lại số tiền tạm ứng vì bị đơn đã thực hiện phần lớn nghĩa vụ theo hợp đồng với giá trị gần 72 tỷ đồng – lớn hơn nhiều so với số tiền nguyên đơn tạm ứng.

Theo IBS, đây là tranh chấp về hoàn trả tiền tạm ứng (trong dự án có nguồn vốn vay ODA). Các bên trong quan hệ tranh chấp đều là tổ chức kinh tế được thành lập hoạt động kinh doanh tại Việt Nam.

Sau nhiều phiên họp, ngày 19/5/2023, Hội đồng trọng tài chấp nhận một phần yêu cầu của nguyên đơn, buộc IBS phải trả lại cho Sawaco số tiền đã tạm ứng như trên, đồng thời phải hoàn lại cho nguyên đơn phí trọng tài là hơn 529 triệu đồng.

Theo Hội đồng trọng tài, điều khoản quy định về bảo lãnh tạm ứng khác với điều khoản quy định về tạm ứng. Bản chất của khoản tiền bảo lãnh chính là khoản tiền nhà thầu (bị đơn) cung cấp cho người thụ hưởng là nhà đầu tư (nguyên đơn). Do vậy, khối lượng công việc mà nhà thầu thực hiện không được khấu trừ vào chính tiền nhà thầu bỏ ra. Lập luật của bị đơn cho rằng khấu trừ khoản bảo lãnh tạm ứng vào số tiền gần 72 tỷ đồng IBS bỏ ra để thực hiện công việc là không có cơ sở.

Hơn nữa, việc duy trì bảo lãnh tạm ứng là nghĩa vụ của bị đơn, bởi đây là quan hệ giữa IBS và ngân hàng không thuộc phạm vi trách nhiệm của nguyên đơn. Do đó, Hội đồng trọng tại cũng không chấp nhận quan điểm của IBS cho rằng mình được miễn trừ trách nhiệm đối với việc không gia hạn bảo lãnh thực hiện hợp đồng.

Trong đơn kêu cứu gửi nhiều nơi, IBS cho biết, tại các phiên họp của TAND TP HCM diễn ra hồi tháng 9, Chủ tịch Hội đồng trọng tài đã ra phán quyết đã “thừa nhận có sai sót trong việc buộc IBS phải thi hành bằng ngoại tệ” và đề nghị TAND TP HCM khắc phục lỗi này.

Bình Nguyên

Vnexpress